طحال عضوی اسفنجی ، نرم و به اندازه مشت دست است که در سمت چپ بالای شکم ، زیر قفسه سینه و کنار معده قرار دارد.
این عضو بخشی از سیستم لنفاوی و ایمنی بدن محسوب میشود.
وظایف اصلی طحال شامل
فیلتراسیون خون
گلبولهای قرمز پیر یا آسیب دیده (به ویژه در تالاسمی ماژور که گلبولها معیوب هستند) را از بین میبرد و ذرات خارجی مانند باکتریها را تصفیه میکند.
ذخیره خون
در مواقع نیاز (مثل خونریزی) خون ذخیره شده را به گردش درمیآورد.
به تولید سلولهای ایمنی میپردازد که در مقابله با عفونتها نقش دارد.
ذخیره پلاکت
در برخی شرایط پلاکتهای اضافی را نگه میدارد.
ارتباط طحال با تالاسمی ماژور
گلبولهای قرمز ، معیوب و شکننده هستند طحال این سلولها را به عنوان سلولهای غیرطبیعی شناسایی و تخریب میکند که منجر به بزرگی و افزایش فعالیت طحال میشود و حتی سلولهای سالم نیز ممکن است توسط طحال تخریب شوند.
کاهش پلاکت و گلبولهای سفید در موارد پیشرفته ، طحال بزرگ شده این سلولها را نیز به دام میاندازد.
عوارض بزرگ شدن طحال در تالاسمی
درد شکم
به دلیل فشار طحال بزرگشده به اندامهای مجاور
کاهش اشتها
فشار به معده باعث سیری زودرس میشود.
خطر پارگی طحال
ضربه های کوچک ممکن است باعث پارگی و خونریزی خطرناک شوند.
بدتر شدن کمخونی
تخریب بیشتر گلبولهای قرمز توسط طحال فعال
عفونتهای مکرر
طحال بزرگ شده ممکن است عملکرد ایمنی را مختل کند
مدیریت طحال در تالاسمی ماژور
پایش منظم
سونوگرافی یا MRI برای اندازهگیری اندازه طحال
آزمایش خون برای بررسی کاهش پلاکت یا گلبولهای سفید.
درمانهای غیرجراحی
تزریق خون منظم
داروها
در برخی موارد داروهای کاهنده فعالیت طحال تجویز میشود.
علائم قبل از طحال برداری
طحال بسیار بزرگ و دردناک
نیاز به تزریق خون بیش از حد
عوارض مانند ترومبوسیتوپنی شدید
افزایش خطر عفونت های جدی (مثل پنوموکوک)
اقدامات قبل از جراحی
نیاز به واکسیناسیون قبل از عمل (واکسن پنوموکوک ، منگوکوک).
مراقبت های پس از برداشتن طحال
پیشگیری از عفونت(مصرف آنتی بیوتیکهای پیشگیرانه)
واکسیناسیون به موقع و تزریق سالانه واکسن آنفلوانزا.
مراجعه فوری به پزشک در صورت تب یا عفونت
پایش انعقاد خون(احتمال افزایش پلاکت و خطر لخته شدن خون پس از جراحی)
توصیه های کلی به عزیزان تالاسمی
از ورزشهای تماسی که خطر ضربه به شکم دارند (مثل بوکس) اجتناب کنید
رژیم غذایی سرشار از آهن ممنوع (مگر با تجویز پزشک) زیرا تجمع آهن ناشی از تزریق خون مشکل را تشدید میکند.
معاینات دوره ای طحال و آزمایشهای خون را جدی بگیرید.
سخن پایانی
طحال در تالاسمی ماژور هم قربانی است و هم مقصر!
از یک سو به دلیل تخریب گلبولهای معیوب بزرگ میشود و از سوی دیگر با فعالیت بیش از حد کمخونی را تشدید میکند ، مدیریت آن نیاز به یک پزشک خوب و دلسوز دارد.
